Podstawa prawna

Do dbałości o prawidłowy stan techniczny opryskiwacza zobowiązuje przede wszystkim Ustawa o ochronie roślin z 18.12.2003 r. (Dz. U. 2004 nr 11 poz. 94 z późniejszymi zmianami). Zgodnie z artykułem 76 ustęp 1 ww. ustawy „Środki ochrony roślin stosuje się sprzętem sprawnym technicznie, który użyty zgodnie z przeznaczeniem zapewnia skuteczne zwalczanie organizmów szkodliwych i nie spowoduje zagrożenia zdrowia człowieka, zwierząt lub środowiska”. Co więcej, ustawa reguluje w artykule 76 ustęp 4 częstotliwość przeprowadzania badań sprawności technicznej dla opryskiwaczy w odstępach nie dłuższych niż 3 lata. Powyższy akt prawny wyznacza również ministra ds. rolnictwa do określenia w drodze rozporządzenia wymagań technicznych dla opryskiwaczy. Obecnie kwestię wymagań technicznych dla opryskiwaczy reguluje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 4.10.2001 r. (Dz. U. 2001 nr 121 poz. 1303). Dodatkowo, w załączniku nr 3 do rozporządzenia MRiRW z 15.11.2001 r. (Dz. U. 2001 nr 137 poz. 1544) w sprawie przeprowadzania badań opryskiwaczy jest określony zakres badań tych urządzeń. Zgodnie z wytycznymi zawartymi w wymienionych powyżej aktach prawnych, można przygotować opryskiwacz do kontroli w Stacji Kontroli Opryskiwaczy, tak aby bez przeszkód przeszedł obowiązkowe badanie kontrolne.

Dodatkowo należy pamiętać, że wymogi wzajemnej zgodności w obszarze B, który obowiązuje w Polsce od 1.01.2011 r. nakładają
między innymi wymóg „Stosowania środków ochrony roślin sprzętem sprawnym technicznie, który użyty zgodnie z przeznaczeniem nie spowoduje zagrożenia zdrowia człowieka, zwierząt lub środowiska”. W przypadku wykrycia przez instytucję kontrolującą nieprawidłowości (np. użytkowania niesprawnego opryskiwacza) może zostać nałożona sankcja w postaci obniżenia płatności bezpośrednich w wysokości od 1% do nawet 100% całkowitej kwoty w przypadku działania celowego.

Gdzie?

Badanie sprawności technicznej opryskiwacza przeprowadza się w specjalnie do tego celu przeznaczonych pomieszczeniach lub (przy dodatniej temperaturze powietrza) w miejscach zadaszonych i osłoniętych przed wiatrem, wyposażonych w wymagane urządzenia techniczne oraz sprzęt diagnostyczny. Dopuszcza się również przeprowadzenie kontroli w gospodarstwie, ale tylko wtedy, gdy są zachowane warunki do przeprowadzenia takiego badania. Zakres badań opryskiwaczy polowych i sadowniczych pokrywa się w znacznej części, a główne różnice wynikają z charakterystyki pracy tych maszyn. Opryskiwacz polowy ma niskie ciśnienie pracy i poziomą belkę polową, sadowniczy – wysokie ciśnienie robocze i przystawkę wentylatorową.

Przygotowanie do badania

Podstawą do przeprowadzenia badania jest dostarczenie do stacji kontroli opryskiwacza umytego zarówno z zewnątrz, jak i od środka, z zamontowanymi osłonami na elementach wirujących oraz ze zbiornikiem napełnionym czystą wodą w około 2/3 pojemności.

Zakres badania

Można je właściwe podzielić na dwie części – badanie ogólne i szczegółowe stanu technicznego poszczególnych elementów opryskiwacza. Pierwsza część obejmuje kontrolę organoleptyczną. Diagnosta sprawdza kompletność i prawidłowość zamocowania zabezpieczeń elementów wirujących, pewność agregatownia maszyny z ciągnikiem, stan zużycia węży cieczowych i hydraulicznych, zbiornika, zaworów, korpusów rozpylaczy czy układu jezdnego, a także czystość zbiornika, ewentualne wycieki, spasowanie pokrywy wlewowej.

Druga część kontroli jest bardziej obszerna i obejmuje badanie podzespołów i układów występujących w opryskiwaczu.

• Badanie pompy obejmuje kontrolę układu smarowania (poziom oleju, wycieki), działania systemu tłumiącego pulsacje (w przypadku pomp o liczbie przepon-tłoków mniejszej niż 4 jest to tzw. powietrznik – ciśnienie powietrza powinno wynosić od 1/3 do 2/3 wartości ciśnienia roboczego), wydajności (przy nominalnych obrotach WOM oraz przy włączonych wszystkich rozpylaczach i mieszadle powinno uzyskać się ciśnienie cieczy roboczej wynoszące 1,5 MPa w opryskiwaczu sadowniczym i 0,5 MPa w opryskiwaczu polowym) oraz szczelności.
• Badanie mieszadła polega na sprawdzeniu efektu mieszania cieczy przy włączonych wszystkich podzespołach opryskowych.
• Badanie zbiornika obejmuje kontrolę odpowietrzania zbiornika, położenia zaworu spustowego, który musi umożliwiać całkowite opróżnienie zbiornika, stanu sita wlewowego lub innego systemu wstępnego filtrowania, położenia i czytelności wskaźnika poziomu cieczy a także instalacji do przepłukiwania zbiornika, urządzeń do rozwadniania oraz zbiornika na czystą wodę.
• Badanie urządzeń pomiarowo-sterujących obejmuje sprawdzenie lokalizacji (odczyt przez operatora podczas pracy) i dokładności wskazań manometru (różnica pomiędzy wskazaniami manometru zamontowanego na opryskiwaczu i manometru wzorcowego nie może wynosić więcej niż 10%), stabilności i powtarzalności ciśnienia (wartość ciśnienia roboczego dla stałych obrotów WOM oraz wyłączenie i włączenie głównego zaworu odcinającego dopływ cieczy nie może spowodować różnicy ciśnień większej niż 7%). Badaniu podlega również sprawdzenie dokładności wskazań czujnika prędkości oraz realizacji dawki cieczy przez elektroniczne urządzenia do sterowania w opryskiwaczach, które posiadają takie wyposażenie.
• Badanie układu cieczowego obejmuje sprawdzenie szczelności oraz zamocowania i zabezpieczenia przed samoopryskiem oraz samoczynnym obracaniem lub przesuwaniem w czasie pracy.
• Badanie filtrów obejmuje sprawdzenie stanu technicznego, liczby (co najmniej dwa stopnie filtracji – po jednym od strony ssącej i tłocznej pompy, bez uwzględnienia sita wlewowego i indywidualnych filterków rozpylaczy), wielkości oczek filtra po stronie tłocznej pompy (oczka powinny być mniejsze od najmniejszego rozmiaru otworów rozpylaczy).
• Badanie rozpylaczy (fot. 1) wiąże się z kontrolą ich jednolitości i charakterystyki, a także nierównomierności natężenia wypływu cieczy roboczej (różnica wartości zmierzonego natężenia wypływu cieczy i natężenia wypływu cieczy ustalona przez producenta rozpylaczy nie może wynosić więcej niż 10%). Ponadto kontroluje się działanie zaworów przeciwkroplowych (ewentualny wyciek nie większy niż 2 ml, czyli ok. 30 kropli w ciągu 5 minut).

Badanie wentylatora obejmuje kontrolę stanu technicznego i działanie urządzeń nim sterujących.

Dokumentacja

Fot. 2....

Wymagania odnośnie sprawności opryskiwaczy nie są trudne do spełnienia, gdyż wszystkie nowe opryskiwacze trafiające do sprzedaży muszą spełniać wymogi określone w stosownych aktach prawnych. Stąd utrzymanie właściwego stanu technicznego ogranicza się do regularnej kontroli i ewentualnej wymiany zużytych lub uszkodzonych elementów. W większości stacji kontroli opryskiwaczy można wykonać oprócz atestacji również naprawę sprzętu lub jego całkowitą modernizację.

fot. 1, 2 J. Kwiecień